Khoa học và suy nghĩ từ một câu chuyện (P2)

Từ xuất phát ấy người ta tin rằng mọi chuyện lớn nhỏ đều có mối tương quan với những gì xảy ra trước đó theo một cung cách hoàn toàn xác định thể hiện những nguyên lý chi phối trật tự. Chính sự hình thành tính duy lý như một giá trị văn hóa trong xã hội đã là bộ phóng cho những phát minh của Galileo và Newton dẫn đến sự ra đời của nền khoa học hiện đại. Những thành công khoa học của họ tác động trở lại củng cố tính duy lý trong dân chúng du học nhật.

Khoa học và suy nghĩ từ một câu chuyện

Thí nghiệm của Galileo trên tháp nghiêng Pisa chứng minh các vật nặng nhẹ khác nhau đều rơi tự do như nhau (ngược lại với điều khẳng định trước kia của Aristote) hẳn phải là một sự kiện văn hóa tác động mạnh lên tâm trí của người đương thời. Đội bóng đá vô địch thế giới tuy chỉ có 11 cầu thủ ra sân thi đấu, nhưng nó chỉ xuất hiện ở đất nước có dân chúng am hiểu và say mê bóng đá. Lẽ dĩ nhiên sự hình thành nền khoa học hiện đại không thể chỉ giải thích bằng tính duy lý của dân chúng châu Âu cũng như sự am hiểu và say mê bóng đá của dân chúng một nước không đủ để cho đội bóng quốc gia đoạt chức vô địch thế giới.

Trở lại với câu chuyện dân gian của ta: sự thờ ơ với tri thức của anh làm ruộng có phản ánh tâm tính coi thường lý tính trong xã hội ta hay không? Hình như là có xuat khau lao dong. Trên một số báo xuân mới đây có tác giả đã dẫn ra câu ví von dân gian: “một bồ cái lý không bằng một tý cái tình” và nhiệt liệt ca ngợi tâm tính trọng tình nhẹ lý này của người Việt như một nét văn hóa đặc sắc. Theo sự hiểu biết của tôi thì tình và lý là những giá trị phổ quát của mọi nền văn hóa. Không ở đâu chỉ có cái này mà không có cái kia ví như âm dương đồng thời tồn tại nhận làm báo cáo thuế.

Những điều tai hại nảy sinh ra khi âm dương mất cân bằng, sự hài hòa bị phá vỡ. Một xã hội quá trọng lý mà xem nhẹ tình thì đẩy con người tới nỗi cô đơn. Nhưng một xã hội mà “một bồ cái lý không bằng một tý cái tình” thì chẳng những khoa học không phát triển được mà bất công và tham nhũng cũng tràn lan: quá trọng tình coi thường lý ắt sẽ dẫn đến hành xử tùy tiện bất chấp đạo lý và pháp luật là những quy phạm dựa trên lý tính.

Hãy cho chúng tôi những nhận xét về chủ đề Tin tức để chúng tôi ngày càng có nhiều sự hoàn thiện hơn cho website http://simtamhoa.org